44 ΤΕΥΧΟΣ_053 ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ - ΒΙΒΛΙΟ ΤοβιβλίοΕΥΡΩΠΑΙΚΟΔΙΚΑΙΟΕΝΕΡΓΕΙΑΣπου συνέγραψε ο αγαπητός συνάδελφος ΑΣΤΕΡΗΣΠΛΙΑΚΟΣ, καθηγητήςστοΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ και προϊστάμενος της Β Διεύθυνσης Επιστημονικών Μελετών της Βουλής των Ελλήνων, δεν θα μπορούσε να εκδοθεί σε πιο κατάλληλη χρονική συγκυρία. Όπως τόνισα στον πρόλογο του βιβλίου, πρόσκληση ιδιαίτερα τιμητική για μένα, ο τομέας της ενέργειας κυριαρχεί τον τελευταίοκαιρόστηδημόσιασφαίρακαι την επικαιρότητα: στις διεθνείς σχέσεις, στην οικονομία, στην πολιτική, στους θεσμούς. Ο ενεργειακός διαγκωνισμόςγιατουςπεπερασμένουςενεργειακούςπόρους του πλανήτη, η εργαλειοποίηση της ενέργειας στο Ρωσο-ουκρανικό πόλεμο, η εκτόξευση των τιμών ενέργειας, οι δυσλειτουργίες και στρεβλώσεις των ενεργειακών αγορών, η ενεργειακή επάρκεια και η εξοικονόμηση ενέργειας, όλα συνιστούν και συνθέτουν το περίπλοκο ζήτημα εκπόνησης και ανάπτυξης μιας Κοινής Ενεργειακής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τις συνιστώσες της οποίας θέτει η Συνθήκη της Λισαβόνας, παραλαμβάνοντας τη σκυτάλη από το (δυστυχώς μόνο) σχέδιο του Ευρωπαϊκού Συντάγματος. Τοερώτημαπουπράγματι τίθεται είναι μεποιότρόπο θα συναρμόσουν καλύτερα οι στόχοι της Κοινής Ενεργειακής Πολιτικής που είναι η λειτουργία της εσωτερικής αγοράς με ελεύθερο ανταγωνισμό, η εξασφάλιση του ενεργειακού εφοδιασμού, η ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δικτύων, η εξοικονόμηση ενέργειας και η προστασία του περιβάλλοντος, ιδίως η καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής. Προς μια ευρωπαϊκή συγκυριαρχία Ηενέργειααποτελεί απαραίτητηπροϋπόθεσηγιατη ζωή των ανθρώπων, που δυστυχώς γίνεται έντονα αισθητή όταν λείπει, τη λειτουργία των κοινωνιών και την οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη. Ο σύγχρονος κόσμος καταναλώνει απίστευτες ποσότητες ενέργειας, πολλές εκ των πηγών της οποίας βαίνουν μειούμενες ή είναι υπό εξαφάνιση. Ταυτόχρονα, έχει διαπιστωθεί ότι οι παραδοσιακές μορφέςενέργειας (πετρέλαιο, άνθρακας, φυσικόαέριο) είναι υπαίτιες για την παραγωγή του 75% των αερίων του θερμοκηπίου, διαπίστωση που συνεπάγεται λόγωτηςκλιματικήςαλλαγήςπουπροκαλούνριζική αλλαγή του ενεργειακού προτύπου, σαφέστερα την «ενεργειακή μετάβαση» στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η επιδίωξη των στόχων της πολιτικής ενέργειας της ΕΕ, ιδίως υπό το πρίσμα της καταπολέμησης τηςαλλαγήςτουκλίματος, επιδράκαθοριστικάστις εθνικέςπολιτικέςενέργειας, καίτοι ηενέργειαυπάγεται στιςσυντρέχουσεςαρμοδιότητεςτηςΈνωσης. Οι μέχρι σήμερα εκδοθείσες τέσσερις δέσμες οδηγιών (ή πακέτα απελευθέρωσης), σε συνδυασμό με πληθώρα κανονισμών, δεν αρκούν για να πετύχουν την ενεργειακή μετάβαση. Ο προσφάτως δημοσιευθείς «Ευρωπαϊκός Κλιματικός Νόμος» ή νομικά ακριβέστεραοΕυρωπαϊκόςΚλιματικόςΚανονισμός αναδεικνύει την μακρόχρονη και αναγκαστική πορεία της Ένωσης και των κρατών μελών προς μια κλιματικά ουδέτερη λειτουργία της οικονομίας και της κοινωνίας. Σε αυτή την πορεία που ορίστηκε να επιτευχθεί έως το 2050, τρία είναι τα καθοδηγητικά πλαίσια ανάπτυξης της πολιτικής ενέργειας για την Ένωση και τα κράτη μέλη: η ολοκλήρωση και απρόσκοπτη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, η προστασία του περιβάλλοντος, ιδίως όσον αφορά την αποτροπή της κλιματικής αλλαγής, και ο σεβασμός της αρχής της αλληλεγγύης. Πρόκειται για τις θεμελιώδες αρχές που καθορίζουν τη σταδιακή ανάπτυξη του Δικαίου της Ενέργειας της ΕΕ ή συμβολικότερα του Ευρωπαϊκού Δικαίου Ενέργειας, πρωτότυπου και λειτουργικού, προς το οποίο τα εθνικά δίκαια καλούνται να προσαρμοστούν, χάνονταςέτσι μεγάλο, εάνόχι τομεγαλύτερο, μέροςαπό την ιδιόμορφη αυτονομία τους. Βέβαια, κατάτηδήλωσηαριθ. 35πουπροσαρτήθηκε στη Συνθήκη της Λισαβόνας, «η Διάσκεψη θεωρεί ότι το άρθρο 194 ΣΛΕΕ δεν επηρεάζει το δικαίωμα τωνκρατώνμελώνναλαμβάνουντααναγκαίαμέτρα ώστε να διασφαλίζεται ο εφοδιασμός τους σε ενέργεια». Η Δήλωση αυτή συνιστούσε, στην πραγματικότητα, προστασία της κρατικής κυριαρχίας στον τομέα της ενέργειας. Παρά τις εγγυήσεις αυτές κρατικής κυριαρχίας στον τομέα της ενέργειας, η Ένωση έχει αναπτύξει σταδιακά την ενεργειακή πολιτική της μέσω κανόνων του παράγωγου δικαίου, στους οποίους η ενεργειακή αλληλεγγύη διαδραματίζει όλο και πιο σημαντικό ρόλο. Προωθήθηκε, επίσης, στοπλαίσιοτηςστρατηγικήςτηςΕπιτροπής για την επίτευξη της Ενεργειακής Ένωσης, η οποία αποτελεί τη βάση για τη θέσπιση των πρόσφατων κανόνων τηςΈνωσηςσχετικάμε την αγοράφυσικού αερίου. Τόσο οι ρυθμίσεις που έχουν υιοθετηθεί, όσο και η νομολογία του Δικαστηρίου της ΕΕ, επιτρέπουν να αξιολογηθεί η επίδραση που ασκεί το υπό ανάπτυξη Ευρωπαϊκό Δίκαιο της ενέργειας στα εθνικά δίκαια και ιδίως στη διαμόρφωση των ορίων της εθνικής κυριαρχίας στην επιλογή του ενεργειακού μείγματος, στην επιβολή των τιμών, στη θέσπιση υπηρεσιών γενικούοικονομικούσυμφέροντος, στην οργάνωσηκαι διοίκησητουενεργειακούτομέα, στην ανάπτυξη και ενίσχυση υποδομών, στην ιεράρχηση αρχών, αξιών και στόχων, στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, στον προσδιορισμό του οικονομικού, κοινωνικού και καταναλωτικού προτύπου, στις διεθνείς ενεργειακές σχέσεις και στον ενεργειακό εφοδιασμό, με λίγες λέξεις στον ενεργειακό ρόλο των κρατών μελών ή ευρύτερα στην κατανομή αρμοδιοτήτων και εξουσιών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών στον τομέα της ενέργειας και του περιβάλλοντος. Η βούληση των κρατών μελών να δεσμευτούν για μια κλιματικά ουδέτερη Ευρώπη έως το 2050, με πολλές συναφείς δεσμεύσεις που συνέχονται μεταξύ άλλων προς την εγκαθίδρυση της Ενεργειακής Ένωσης, της Ευρωπαϊκής Διακυβέρνησης για την Ενέργεια και το Κλίμα και της εσωτερικής αγοράς ενέργειας, με επίκεντρο τους καταναλωτές, σηματοδοτούν ξεκάθαρα μια αλληλέγγυα πορεία, με σημαία τη διαιρετή κυριαρχία ή ακριβέστερα την «ευρωπαϊκή συγκυριαρχία». Ευρωπαϊκή συγκυριαρχία και αλληλεγγύη στην Κοινή Πολιτική Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Παρουσίαση του βιβλίου ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ του Αστέρη Πλιάκου , καθηγητή στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και προϊστάμενου της Β Διεύθυνσης Επιστημονικών Μελετών της Βουλής των Ελλήνων ΤΟΥ ΝΙΚΌΛΑ ΦΑΡΑΝΤΟΎΡΗ, ΚΑΘΗΓΗΤΉ ΈΔΡΑΣ JEAN MONNET ΣΤΟ ΔΊΚΑΙΟ ΕΝΈΡΓΕΙΑΣ & ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΎ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΉΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΏΣ
RkJQdWJsaXNoZXIy MjYz