Εκθέματα Πορεία στον χρόνο Κενό Η έκθεση κενό Παιχνίδια κενό 'Ηχος και εικόνα Ο λογότυπος
Κενό κενό κενο κενό κενό κενό κενό κενό κενό
90 χρόνια
Πορεία στον χρόνο
Επικοινωνία
90 Χρόνια Κρήτη
90 Χρόνια Κρήτη
years
 

ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ (1840-1898)

  • Στις 12 Ιανουαρίου 1841 ο σουλτάνος Αβδούλ Μετζίτ εξέδωσε φιρμάνι (χάτι σερίφ), με το οποίο καταργούσε την αιγυπτιακή κυριαρχία. Οργανώθηκε εκτελεστική επιτροπή, δηλαδή Προσωρινή Κυβέρνηση με τον τίτλο "Κρητών Πολιτεία", με πρόεδρο τον Αριστ. Χαιρέτη, αντιπρόεδρο τον Ρ. Βουρδουμπά και γενικό γραμματέα τον Θεόφρ. Χαιρέτη.
  • Ξέσπασε η επανάσταση των Χαιρέτη και Βασιλογεώργη (22 Φεβρουαρίου). Σε προκήρυξη της "Κρητών Πολιτείας" (23 Φεβρουαρίου) προς τους προκρίτους και τους οπλαρχηγούς της Κρήτης, οι αρχηγοί της νέας αυτής επανάστασης κάλεσαν το λαό σε νέους αγώνες για την ελευθερία, διαβεβαιώνοντάς τον για τη μεταστροφή της ευρωπαϊκής διπλωματίας υπέρ της Κρήτης. Σε γενική συνέλευση στο Βαφέ Αποκορώνου (6 Απριλίου) οι επαναστάτες υπέβαλαν υπόμνημα στους προξένους των Μεγάλων Δυνάμεων, στο οποίο διεκτραγωδούσαν τα δεινά της Κρήτης και ζητούσαν την επέμβασή τους. Ακολούθησαν συγκρούσεις Κρητικών με τον τουρκικό στρατό.
  • Το 1850 ο σουλτάνος Αβδούλ Μετζίτ επισκέφθηκε την Κρήτη. Τον Ιανουάριο του 1851, η πρωτεύουσα της Κρήτης μεταφέρθηκε από το Ηράκλειο στα Χανιά, για πολιτικούς και στρατιωτικούς λόγους.
  • Με την υπογραφή της συνθήκης των Παρισίων (1856) ο σουλτάνος υποχρεώθηκε να παραχωρήσει το Χάττι Χουμαγιούν (Λαμπρά Γραφή), με το οποίο δίνονταν σημαντικά προνόμια στους χριστιανούς υπηκόους του: ανεξιθρησκία, προσωπική ελευθερία, εξασφάλιση ιδιοκτησίας και της τιμής.
  • Ισχυρός σεισμός συγκλόνισε το Ηράκλειο, στις 29 Σεπτεμβρίου 1856.
  • Οι παραβιάσεις του Χάττι Χουμαγιούν προκάλεσαν πολιτική κινητοποίηση στο νησί, γνωστή ως "το κίνημα του Μαυρογένη", από το όνομα του πρωτεργάτη της (14 Μαΐου 1858). Απεσταλμένοι του σουλτάνου έφθασαν στην Κρήτη για συνεννοήσεις με τους αρχηγούς των Κρητικών. Στις 7 Ιουλίου εκδόθηκε σουλτανικό φιρμάνι, με το οποίο παραχωρήθηκαν στους Κρητικούς θρησκευτικά, φορολογικά, διοικητικά και δικαστικά προνόμια, καθώς και το δικαίωμα της οπλοφορίας. Επίσης, παραχωρήθηκε το προνόμιο της οργάνωσης χριστιανικών δημογεροντιών και ιδρύθηκε η Ορφανική Τράπεζα, ως κοινωφελές ίδρυμα.
  • Συγκλήθηκε γενική συνέλευση των Κρητικών στη Μονή της Αγίας Κυριακής στα Μπουτσουνάρια Χανίων, με βασικό αίτημά τους την πιστή εφαρμογή του Χάττι Χουμαγιούν και απέστειλαν υπόμνημα προς τους προξένους των ευρωπαϊκών κρατών (14 Μαΐου 1866).
  • Το Σεπτέμβριο έγιναν μάχες στη Μαλάξα, οι Τούρκοι εισέβαλαν στο Σέλινο και έλυσαν την πολιορκία της Καντάνου.
  • Στις 12 Οκτωβρίου 1866 ο Γεώργιος Ζυμβρακάκης, ανέλαβε γενικός αρχηγός του κρητικού αγώνα. Σε μάχη στο Βαφέ Αποκορώνου ηττήθηκε. Ακολούθησε σκληρή μάχη στην Ανατολική Πεδιάδα την επόμενη ημέρα.
  • Στις 8 Νοεμβρίου άρχισε η πολιορκία της Μονής Αρκαδίου.
  • Οι Τούρκοι εισέβαλαν στην ορεινή Κυδωνία και το Σέλινο (27 Νοεμβρίου 1866).

1868
Αν και οι επαναστάτες απέρριψαν τον Οργανικό Νόμο στις 8 Ιανουαρίου 1868, επικυρώθηκε με φιρμάνι και δημοσιεύτηκε ο Οργανικός Νόμος της Κρήτης. Στις 3 Φεβρουαρίου: κοινοποιήθηκε και τέθηκε σε εφαρμογή ο Οργανικός Νόμος, που ίσχυσε μία δεκαετία (1868-1878). Οι επαναστάτες συνέχισαν τον αγώνα με μορφή κλεφτοπολέμου. Τον Οκτώβριο η επανάσταση είχε εκπνεύσει στη Δυτική Κρήτη ενώ στην Ανατολική υπήρχαν ζωντανοί πυρήνες που πρόβαλαν αντίσταση.

1868-1876

  • Τα χρόνια 1869 και 1870 η εσωτερική κατάσταση στην Κρήτη ήταν τραγική. Ο πληθυσμός ελαττώθηκε με αποτέλεσμα να ερημωθούν πολλοί οικισμοί. Η οικονομική κατάσταση ήταν άθλια και επικρατούσε γενικός μαρασμός. Το 1870 ξέσπασε ο Γαλλοπρωσικός πόλεμος. Η Οθωμανική αυτοκρατορία ενέτεινε τα μέτρα επιτήρησης στην Κρήτη, από φόβο μιας νέας επανάστασης. Εκδόθηκε ο "Διοργανισμός των εν Κρήτη ιερών μονών, σταυροπηγιακών τε και ενοριακών".
  • Το καλοκαίρι του 1876, Κρητικοί πολιτικοί και στρατιωτικοί αρχηγοί προώθησαν την ιδέα ανακήρυξης της Κρήτης σε αυτόνομη ηγεμονία. Πρότειναν ως ηγεμόνα τον Γρηγόριο Υψηλάντη, πρεσβευτή της Ελλάδας στη Βιέννη. Τον Ιούλιο η γενική συνέλευση των Κρητικών υπέβαλε υπόμνημα για ουσιώδεις τροποποιήσεις του Οργανικού Νόμου, η Υψηλή Πύλη, όμως, δεν απάντησε.

1877

  • Το 1877 ψηφίστηκε το πρώτο τουρκικό σύνταγμα (του Μιδάτ). Οι χριστιανοί της Κρήτης υπέβαλαν υπόμνημα, ζητώντας να εξαιρεθεί το νησί από τις διατάξεις του τουρκικού συντάγματος και να θεωρηθεί επαρχία αυτοδιοικούμενη, σύμφωνα με τον Οργανικό Νόμο, αλλά η πρόταση απορρίφθηκε.
  • Τον Ιούλιο εξελέγη 24μελής Επιτροπή στις δυτικές επαρχίες, για τη διαχείριση του Κρητικού Ζητήματος, και ιδρύθηκε το "Κρητικό Κέντρο" στην Αθήνα, με πρωτοβουλία του Μάρκου Ρενιέρη. Ήδη από τον Αύγουστο είχαν σχηματιστεί επαναστατικά κομιτάτα στη Βάμο, τα Χανιά και το Ρέθυμνο.

1878

  • Στα μέσα Ιανουαρίου του 1878 συγκροτήθηκε στο Φρε Αποκορώνου η "Παγκρήτιος Επαναστατική Συνέλευσις". Αντιπρόσωποι της Υψηλής Πύλης συναντήθηκαν με το Προεδρείο της Επαναστατικής Συνελεύσεως των Κρητών. Ο διοικητής της Κρήτης, Αδοσίδης πασάς, απέρριψε τα αιτήματα των Κρητικών για ανακήρυξη της Κρήτης σε ηγεμονία με χριστιανό διοικητή, υπό την υψηλή κυριαρχία του σουλτάνου, και υπό την εγγύηση των Μεγάλων Δυνάμεων. Στις 21 Ιανουαρίου συγκλήθηκε γενική συνέλευση των Κρητών στην Αργυρούπολη Ρεθύμνου και ομόφωνα εγκρίθηκε ψήφισμα για την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα. Στις 2 Φεβρουαρίου, η γενική συνέλευση των Κρητών υπέβαλε στην κυβέρνηση Κουμουνδούρου ψήφισμα, με το οποίο καταργούσε την τουρκική κυριαρχία και κήρυσσε την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.
  • Στα τέλη Μαρτίου 1878 ολόκληρη η Κρήτη βρέθηκε υπό τον έλεγχο των επαναστατών, εκτός από τα φρούρια του Ηρακλείου, του Ρεθύμνου, του Ιτζεδίν, των Χανίων, της Κισσάμου, της Γραμβούσας, της Σπιναλόγκας και της Ιεράπετρας.
  • Τον Οκτώβριο υπεγράφη η σύμβαση της Χαλέπας, που ήταν ο νέος πολιτικός Οργανισμός της Κρήτης, με ουσιώδη προνόμια: ο γενικός διοικητής μπορούσε να ήταν και χριστιανός, ήταν η δυνατή πλειοψηφία των χριστιανών στη γενική συνέλευση (49 χριστιανοί-31 μουσουλμάνοι), ιδρύθηκε η Κρητική Χωροφυλακή, αναγνωρίστηκε η ελληνική γλώσσα ως γλώσσα των δικαστηρίων, χορηγήθηκε γενική αμνηστία και φορολογικές απαλλαγές, ιδρύθηκαν φιλολογικοί σύλλογοι και εκδόθηκαν εφημερίδες.
  • Γενικός διοικητής Κρήτης ορίστηκε ο Αλέξανδρος Καραθεοδωρής αλλά ανακλήθηκε σε διάστημα δέκα ημερών (19 Νοεμβρίου-29 Νοεμβρίου 1878).

1879

Στις 2 Ιανουαρίου 1879 ορίστηκε γενικός διοικητής Κρήτης ο Ιωάννης Φωτιάδης, τέως πρέσβης της Τουρκίας στην Αθήνα. Δραστήριος και οργανωτικός, προώθησε τη λύση πολλών προβλημάτων, όπως του τελωνειακού και του βακουφικού, υποστήριξε την παιδεία και οργάνωσε την εσωτερική διοίκηση.

1881

Το 1881 έγινε η πρώτη γενική στατιστική της νήσου Κρήτης και εκδόθηκε η πρώτη κρητική εφημερίδα στα Χανιά, με τίτλο Τα Άπτερα.

1883-1884

  • Στο Ηράκλειο γεννήθηκε ο Νίκος Καζαντζάκης στις 18 Φεβρουαρίου 1883.
  • Οι πρώτες αρχαιολογικές έρευνες στην Κρήτη άρχισαν το 1884.

1890-1895

  • Τα χρόνια από το 1890 έως το 1895 υπήρξε ζοφερή περίοδος, με τρομοκρατικές πράξεις των Τουρκοκρητών και των Βασιβουζούκων, ανάλογες παλαιότερων χρόνων.
  • Το 1892 άρχισε να κυοφορείται η ιδέα της μεταπολίτευσης, δηλαδή της ανακήρυξης της Κρήτης σε αυτόνομη ή ημιαυτόνομη ηγεμονία. Το Σεπτέμβριο ξέσπασε κίνημα περιορισμένης έκτασης και σημασίας στα Σφακιά. Το Φεβρουάριο 1893 ιδρύθηκε στα Σφακιά μυστική αδελφότητα, με στόχο την προετοιμασία νέας επανάστασης.
  • Οι ανασκαφές του 1894 σε τάφους του Αγίου Ονουφρίου και στο σπήλαιο των Καμαρών έδωσαν πλούσια κεραμικά ευρήματα.
  • Τον Ιανουάριο του 1895 έγιναν σφαγές Αρμενίων. Υπήρξαν φόβοι για επέκταση των σφαγών.
  • Το Μάρτιο του 1895 αντικαταστάθηκε ο γενικός διοικητής Κρήτης Μαχμούτ, από το χριστιανό Αλέξανδρο Καραθεοδωρή. Αντέδρασαν οι Τουρκοκρήτες με την οργάνωση παγκρητίου τρομοκρατικού κομιτάτου, με συνέπεια η κατάσταση να καταστεί έκρυθμη.

1896

  • Στις 11 Μαΐου έγιναν σφαγές και λεηλασίες στην πόλη των Χανίων και τα περίχωρα. Στη συνέχεια, ακολούθησε η σφαγή μοναχών και η καταστροφή της μονής του Αγίου Ιωάννου στην Ανώπολη Πεδιάδος (26 Ιουνίου).
  • Τον Ιούνιο ανασυστήθηκε η Κεντρική Επιτροπή, υπέρ των Κρητών, στην Αθήνα. Δημοσιεύτηκαν πατριωτικά άρθρα υπέρ της Κρήτης στον ελληνικό Tύπο και έφθασαν εθελοντές στο νησί. Οργανώθηκε το Τάγμα Επίλεκτων Κρητών από τον Ιωάννη Νταφώτη, λοχία του ελληνικού στρατού.
  • Η Τουρκία, πιεζόμενη από τις Μεγάλες Δυνάμεις, εξέδωσε φιρμάνι (31 Ιουλίου 1896), με νέο Οργανισμό της Κρήτης, που διόριζε χριστιανό διοικητή στο νησί από το σουλτάνο, με πενταετή θητεία και την έγκριση των Μεγάλων Δυνάμεων, διπλασίαζε τις θέσεις των χριστιανών υπαλλήλων και παραχωρούσε πλήρη οικονομική και δικαστική ανεξαρτησία, με την εγγύηση των Μεγάλων Δυνάμεων.

1897

Τη χρονιά αυτή έγιναν πολλές συγκρούσεις και παρατηρήθηκε μεγάλη κινητικότητα στο νησί.
Στις 26 Ιουνίου συγκλήθηκε γενική συνέλευση των Κρητών στους Αρμένους Χανίων. Η πρόταση της αυτονομίας δεν έγινε αποδεκτή. Στις 30 Ιουνίου, η γενική συνέλευση των Κρητών μετέθεσε την έδρα της στις Αρχάνες. Πολιτικοί και στρατιωτικοί αρχηγοί διχάστηκαν. Άλλοι επέμειναν στην εθνική γραμμή της Ένωσης, ενώ άλλοι θεώρησαν ότι οι συνθήκες δεν ευνοούσαν την Ένωση. Αποδέχτηκαν ως εφικτή τη λύση της αυτονομίας, σύμφωνα με τις προτάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων. Στις 16 Οκτωβρίου, η γενική συνέλευση των Κρητών, στο Μελιδόνι, ψήφισε ομόφωνα τη λύση της αυτονομίας, μεταθέτοντας σε ευθετότερο χρόνο το πάγιο αίτημα της Ένωσης. Ψηφίστηκε προσωρινό πολίτευμα και εκλέχτηκε εξαμελής εκτελεστική επιτροπή - Εκτελεστικόν της Κρήτης. Οι Μεγάλες Δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία και Ιταλία) ενέκριναν την απόφαση και έθεσαν το νησί υπό καθεστώς διεθνούς προστασίας.

 

Επιστροφή στην αρχική σελίδα Επικοινωνία